DE GEHEIME OORLOG OM DE SECONDE

Hoofdstuk 1 van 923:59:60 — De Spookseconde

Op eenendertig december tweeduizend zestien, om drieëntwintig uur negenenvijftig minuten en zestig seconden gecoördineerde wereldtijd, gebeurde er iets wat geen enkele wandklok op de planeet had kunnen aanwijzen. Dat moment bestaat in geen enkele natuurlijke kalender, het komt overeen met geen enkele stand van de zon of de sterren. Toch bestond het, in elke atoomklok ter wereld, in elke satelliet, in elke server die je digitale leven synchroniseert. Een seconde waar de aarde nooit om vroeg, doelbewust ingevoegd opdat de tijd die je met een atoom meet niet zou losraken van de tijd die je meet door naar de hemel te kijken.

Jij hebt het waarschijnlijk nooit gemerkt. Niemand heeft je gewaarschuwd. En dat is de eerste aanwijzing van iets veel groters: de tijd die je dag beheerst, je klok, je telefoon, is geen feit van de natuur. Het is het resultaat van een stemming. En anders dan natuurwetten kan een stemming worden teruggedraaid, uitgesteld of verloren.

Hier is het gegeven dat je waarschijnlijk ongemakkelijk maakt. Op dit moment bestaan er twee officiële, gelijktijdige versies van «nu». De gps die je auto stuurt erkent de sinds negentienhonderd tachtig toegevoegde seconden niet; de burgertijd op je telefoon wel. Het opgehoopte verschil bedraagt precies achttien seconden, zonder dat een fabrikant het je ooit heeft uitgelegd. Het is alsof je polshorloge en de klok van de bank al vier decennia niet overeenstemmen, en beide officieel gelijk hebben. Het gevolg is niet abstract: bij financiële hoogfrequentie-algoritmen kunnen achttien seconden verschil tussen registratiesystemen bepalen welke transactie als eerste de markt bereikte.

En hier wordt het verhaal nog vreemder. Dat soort seconde, die je in tweeduizend zestien zag ontstaan, gaat verdwijnen. Niet in een verre, abstracte toekomst. Tegen het jaar tweeduizend vijfendertig zal, volgens een reeds genomen besluit, de schrikkelseconde ophouden te bestaan. Iemand, ergens, besloot dat de aarde geen toestemming meer heeft om uit de pas te lopen met haar eigen atoomklokken, althans niet op deze manier.

Sta een seconde stil, letterlijk, en stel jezelf een vraag die je je waarschijnlijk nooit hebt gesteld: wie heeft het gezag om dat besluit te nemen? Niet de fysica. De fysica stemt niet. Geen enkele afzonderlijke regering, want de tijd die je gebruikt behoort niet toe aan jouw land. Er bestaat een instituut, bijeen in een zaal die vrijwel niemand buiten een piepkleine kring van wetenschappers en diplomaten zou kunnen noemen, dat op zeker moment per stemming besloot hoe de tijd op de hele planeet wordt gemeten.

Dit weten we met documentaire zekerheid: er was een stemming. Er was een deadline. Er waren naties die instemden en ten minste één die dat niet deed. Wat we nog niet weten, wat het beschikbare bewijs niet helemaal oplost, is wat er gebeurt wanneer de aarde zelf zich niet langer gedraagt zoals die zaal aannam dat ze zich zou gedragen.

Want de gecoördineerde wereldtijd, dat ding dat je zo vast waant als de zwaartekracht, blijkt het tegenovergestelde te zijn: een broze afspraak, gedragen door institutionele resoluties, herzienbaar, stembaar, en op dit moment betwist.

De vraag die openblijft is niet alleen wanneer de schrikkelseconde zal verdwijnen. Ze is ongemakkelijker dan dat. Ze luidt: als de tijd die wij als soort delen wordt onderhandeld in een specifieke zaal, door een specifiek aantal mensen, op een specifieke datum, welk exact instituut zit er dan om te beslissen hoe laat het nu is, op je klok, op je telefoon, op de satelliet die je op dit moment lokaliseert? Die zaal bestaat. Ze heeft een naam, een adres en een geschiedenis die veel ouder is dan je je voorstelt. En daar moeten we nu precies naartoe.