De Hollywoodster Die Een Systeem Patenteerde Om Torpedo's Te Sturen — Hedy Lamarr

Hoofdstuk 1 van 5De naam die niet op de affiches stond

Elf augustus negentienhonderdtweeënveertig. Het Amerikaanse octrooibureau verleent het octrooi voor een uitvinding met de titel Geheim communicatiesysteem. Het is ontworpen zodat geallieerde torpedo's niet door de vijand kunnen worden onderschept. De geregistreerde uitvinders zijn er twee: de componist George Antheil en een vrouw genaamd Hedy Kiesler Markey. Die tweede naam is niet die welke het publiek kent. Want datzelfde gezicht schittert op het witte doek onder een andere naam: Hedy Lamarr, de actrice die Hollywood verkoopt als de mooiste vrouw ter wereld. Nog niemand staat in de rij om zich af te vragen of de twee vrouwen dezelfde persoon zijn.

Het is natuurlijk dezelfde vrouw. De actrice die Metro-Goldwyn-Mayer vanuit elke denkbare hoek fotografeert en de amateur-ingenieur die zojuist een systeem van frequentiesprongen heeft laten octrooieren, delen een lichaam en delen een leven. Ze tekenen met twee verschillende namen omdat twee verschillende werelden hen opeisen. Markey is de achternaam van haar toenmalige echtgenoot, Gene Markey. Hollywood betaalt haar al jaren om bekeken te worden. De titel van mooiste vrouw ter wereld heeft zelfs een eigen legende: er wordt beweerd dat het tijdschrift Life hem bedacht. Dit onderzoek vond geen enkele bron die dat bevestigt. Wat wél is gedocumenteerd, is dat de titel voortkwam uit de reclamecampagne van Metro-Goldwyn-Mayer en van haar baas, Louis B. Mayer. Het octrooibureau heeft haar zojuist, zonder zich daar helemaal van bewust te zijn, geregistreerd om haar denkvermogen.

Die gewoonte om in tweeën gespleten te leven, ontstond niet in Californië. Ze ontstond eerder, in Wenen, op negen november negentienhonderdveertien, in de laatste jaren van Oostenrijk-Hongarije. Ze was de enige dochter van de bankier Emil Kiesler en van de concertpianiste Gertrud Kiesler, beiden uit Joodse families. Het was het Wenen van de keizerlijke boulevards, waar de gaslantaarns elektrisch begonnen te worden. Haar vader nam haar mee op wandelingen door de heuvels van het Wienerwald. Hij legde haar uit hoe een drukpers werkte, of waarom een elektrische tram geen paarden meer nodig had. Hedwig Eva Maria Kiesler was ongeveer vijf jaar oud toen ze haar muziekdoosje uit elkaar haalde, alleen maar om te begrijpen wat de melodie liet klinken. Ze maakte het niet per ongeluk kapot: ze haalde het uit elkaar om het te begrijpen.

Haar vader moedigde die nieuwsgierigheid aan. Muziek was het vak van haar moeder. Jaren later zou de piano via een andere deur terugkeren in haar leven: achtentachtig toetsen, achtentachtig mogelijke frequenties, als technisch hart van een systeem om torpedo's te geleiden.

Die vroege nieuwsgierigheid is slechts het begin van wat ze zou gaan weten. Ze verklaart niet wat de Verenigde Staten met die kennis besloten te doen. De Marine had octrooinummer twee miljoen tweehonderdtweeënnegentigduizend driehonderdzevenentachtig op haar bureau liggen tijdens de oorlog die het geacht werd te helpen beslechten. En tijdens die oorlog gebruikte de Marine het niet. De bronnen documenteren niet waarom. Het dossier belandde in het archief, en daarmee bleef, decennialang, een vraag openstaan. Lag de reden in een technologie die nog moeilijk te fabriceren was, of in de gewone bureaucratie van elk leger? Of was het iets simpelers en ongemakkelijkers: dat de handtekening onder de uitvinding toebehoorde aan iemand die het leger alleen kon bekijken, niet lezen?

Resteert dan de vraag die geen van beide identiteiten — die van de film en die van het geïmproviseerde laboratorium — in negentienhonderdtweeënveertig nog kon beantwoorden. Het is de vraag die dit verhaal nog maar net begint op te werpen. Hoe een vrouw die jarenlang werd ingehuurd, getraind en gefotografeerd voor één enkele functie, bekeken worden, uiteindelijk in het geheim een systeem ontwierp dat precies voor het tegenovergestelde was gebouwd. Een systeem bedoeld opdat niemand — noch de vijand op zee, noch de Marine die haar op het land negeerde — ook maar iets kon zien.